MỘT SỐ LƯU Ý VÀ  KỸ NĂNG LẤY Ý KIẾN CỦA NHỮNG NGƯỜI

LIÊN QUAN KHI GIẢI QUYẾT NUÔI CON NUÔI TẠI UBND CẤP XÃ

Đăng ký nuôi con nuôi là cơ sở pháp lý xác lập quan hệ pháp lý và thực tế giữa cha, mẹ nuôi và con nuôi. Sau khi quan hệ nuôi con nuôi được xác lập, giữa cha mẹ nuôi và con nuôi có đầy đủ các quyền của cha mẹ với con và được pháp luật bảo hộ bao gồm các quyền về chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục và đại diện pháp lý (các quyền này được chuyển giao từ cha mẹ đẻ sang cho cha mẹ nuôi, bao gồm các quyền về thay đổi hộ tịch cho con nuôi) nên Luật Nuôi con nuôi quy định rất chặt chẽ về hồ sơ, trình tự thủ tục giải quyết việc nuôi con nuôi, trong đó có quy định về việc lấy ý kiến của những người liên quan về việc đồng ý cho trẻ đi làm con nuôi trong nước theo quy định tại Điều 20, Điều 21 Luật Nuôi con nuôi. Việc lấy ý kiến này có ý nghĩa rất quan trọng, là “quyết định” cuối cùng về việc trẻ có được cho làm con nuôi hay không, nên cần được thực hiện đảm bảo đúng thời gian, nội dung theo quy định. Dưới đây là một số hướng dẫn kỹ năng tổ chức lấy ý kiến những người liên quan về việc đồng ý cho trẻ làm con nuôi.

- Xác định những người liên quan được lấy ý kiến: Về nguyên tắc người được lấy ý kiến là người có quyền quyết định về việc có cho trẻ làm con nuôi hay không? Nên tùy từng trường hợp, người được lấy ý kiến là khác nhau, phụ thuộc trẻ em thuộc diện nào. Cụ thể: (1) Trường hợp trẻ có cha, mẹ đẻ thì UBND cấp xã phải lấy ý kiến của cả cha và mẹ đẻ của trẻ. (2) Trường hợp một bên cha hoặc mẹ đẻ của trẻ em đã chết, mất tích, mất năng lực hành vi dân dự hoặc không xác định được thì phải có sự đồng ý của người còn lại. (3) trường hợp cả cha, mẹ đẻ đều đã chết, mất tích, mất năng lực hành vi dân sự hoặc không xác định được thì phải được sự đồng ý của người giám hộ (việc xác định người giám hộ đương nhiên, giám hộ cử được thực hiện theo quy định của Bộ luật dân sự). (4) Trường hợp trẻ được nhận làm con nuôi từ đủ 09 tuổi trở lên thì phải lấy ý kiến của trẻ em đó. (4) Trường hợp trẻ em ở cơ sở nuôi dưỡng thì phải lấy ý kiến Giám đốc cơ sở nuôi dưỡng (thể hiện ý kiến đồng ý cho trẻ em làm con nuôi). Lưu ý, đối với trường hợp trẻ được nhận làm con nuôi là trẻ bị bỏ rơi, chưa đưa vào cơ sở nuôi dưỡng thì trách nhiệm giải quyết là UBND cấp xã nơi lập biên bản phát hiện trẻ bị bỏ rơi (khi UBND cấp xã giải quyết hồ sơ nuôi con nuôi được hiểu là đồng ý với việc cho trẻ làm con nuôi).

- Trách nhiệm và hình thức lấy ý kiến: UBND cấp xã nơi có thẩm quyền giải quyết việc nuôi con nuôi thực hiện việc lấy ý kiến đồng ý về việc cho trẻ em làm con nuôi của cha mẹ đẻ hoặc người giám hộ và trẻ em từ đủ 09 tuổi trở lên. Việc lấy ý kiến phải được lập thành văn bản theo mẫu quy định tại Thông tư số 10/2025/TT-BTP ngày 20/6/2025 của Bộ Trưởng Bộ Tư pháp sửa đổi, bổ sung một số điều Thông tư số 10/2020/TT-BTP ngày 28/12/2020 của Bộ trưởng Bộ Tư pháp ban hành, hướng dẫn việc ghi chép, sử dụng, quản lý và lưu trữ sổ, mẫu giấy tờ, hồ sơ nuôi con nuôi được sửa đổi, bổ sung bởi Thông tư số 07/2023/TT-BTP ngày 29/9/2023. Trường hợp trẻ em sống ở cơ sở nuôi dưỡng thì Giám đốc cơ sở nuôi dưỡng thể hiện ý kiến đồng ý cho trẻ em làm con nuôi theo mẫu quy định. UBND cấp xã không phải thực hiện lấy ý kiến đồng ý của Giám đốc Cơ sở nuôi dưỡng. Tuy nhiên, khi tiếp nhận được văn bản đồng ý của Giám đốc Cơ sở nuôi dưỡng thể hiện ý kiến đồng ý cho trẻ em làm con nuôi thì UBND cấp xã cần xác nhận ngay vào văn bản này. Về hình thức lấy ý kiến: (1) Trường hợp người nhận con nuôi và người được nhận làm con nuôi cùng cư trú trong một xã, phường thì công chức cấp xã trực tiếp thực hiện việc lấy ý kiến của những người liên quan về việc nuôi con nuôi. (2) Trường hợp người nhận nuôi và người được nhận làm con nuôi cư trú ở hai địa bàn cấp xã khác nhau thì UBND cấp xã nơi giải quyết việc nuôi con nuôi cử công chức trực tiếp đi lấy ý kiến hoặc có văn bản đề nghị UBND cấp xã nơi thường trú của người được nhận làm con nuôi lấy ý kiến của những người liên quan. Trong thời hạn 10 ngày, kể từ ngày nhận được đề nghị, UBND cấp xã nơi người được nhận làm con thường trú tiến hành lấy ý kiến của những người liên quan và gửi kết quả cho UBND cấp xã có yêu cầu. Lưu ý, thời hạn để những người có liên quan thay đổi ý kiến đồng ý cho trẻ làm con nuôi là 15 ngày kể từ ngày được lấy ý kiến.

- Một số lưu ý khi lấy ý kiến những người liên quan: Trường hợp cha, mẹ đẻ của trẻ em đã ly hôn thì vẫn phải lấy ý kiến đồng ý của cả cha đẻ và mẹ đẻ. Trường hợp cha, mẹ đẻ của trẻ em đang chấp hành hình phạt tù tại trại giam hoặc đang bị tạm giam thì UBND cấp xã nơi giải quyết việc nuôi con nuôi có văn bản đề nghị Giám thị trại giam hoặc cơ quan có thẩm quyền đồng ý cho gặp người đang bị tạm giam tạo điều kiện, hỗ trợ để lấy ý kiến của cha, mẹ đẻ về việc cho trẻ em làm con nuôi. Giấy thỏa thuận đồng ý cho con làm con nuôi do cha, mẹ đẻ của trẻ em được nhận làm con nuôi tự lập (viết tay, đánh máy) sẽ không có giá trị pháp lý. Cha, mẹ đẻ chỉ được đồng ý cho con làm con nuôi sau khi con đã được sinh ra ít nhất 15 ngày nhằm đảm bảo cha, mẹ trẻ có thời gian gắn bó với trẻ, đã suy nghĩ thấu đáo trước khi quyết định. Việc lấy ý kiến của công chức cấp xã cần đảm bảo khách quan, ý kiến đồng ý hay không đồng ý của người được lấy ý kiến là tự nguyện, trung thực theo quy định tại Khoản 3 Điều 21 Luật Nuôi con nuôi.

- Nội dung tư vấn cho những người liên quan khi lấy ý kiến: Khi tổ chức lấy ý kiến những người liên quan về việc cho trẻ em làm con nuôi, công chức cấp xã phải sử dụng Văn bản lấy ý kiến đồng ý của cha, mẹ đẻ hoặc người giám hộ về việc cho trẻ em làm con nuôi (theo mẫu); Văn bản lấy ý kiến của người từ đủ 09 tuổi trở lên về việc đồng ý làm con nuôi (theo mẫu). Đồng thời tư vấn cho những người liên quan theo nội dung nêu tại Phụ lục kèm theo tại Thông tư số 10/2025/TT-BTP, cụ thể: (1) Việc đồng ý cho trẻ em làm con nuôi chỉ được thực hiện khi gia đình không còn điều kiện và khả năng thực tế để tiếp tục chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục trẻ em. (2) Không ai được lừa dối, dụ dỗ, hứa hẹn trả tiền hoặc trả tiền cho những người có liên quan để có được ý kiến đồng ý cho trẻ em làm con nuôi. (3) Khi đồng ý cho trẻ làm con nuôi người khác, cha, mẹ đẻ của trẻ em sẽ không còn là cha, mẹ của trẻ em sau khi việc đăng ký nuôi con nuôi đã hoàn tất theo quy định pháp luật (Trường hợp trẻ em được cha dượng, mẹ kế nhận làm con nuôi thì mẹ đẻ, cha đẻ vẫn là mẹ, cha hợp pháp của con đã được nhận làm con nuôi, vì họ đang là vợ, chồng hợp pháp của cha, mẹ nuôi). Cha, mẹ nuôi sẽ trở thành cha, mẹ của trẻ em. Việc đồng ý cho trẻ mẹ làm con nuoi sẽ làm phát sinh mối quan hệ cha mẹ và con lâu dài, ổn định giữa cha, mẹ nuôi và con nuôi, giống như quan hệ cha mẹ và con giữa cha mẹ đẻ và con đẻ. (4) Những người có liên quan không thể đòi lại trẻ em đã cho làm con nuôi sau khi việc nuôi con nuôi đã được đăng ký tại cơ quan có thẩm quyền. (5) Sau khi trẻ em đã được cho làm con nuôi, cha, mẹ đẻ không còn các quyền, nghĩa vụ chăm sóc, nuôi dưỡng, cấp dưỡng, đại diện theo pháp luật, bồi thường thiệt hại, quản lý, định đoạt tài sản riêng đối với con đã cho làm con nuôi, trừ khi có thỏa thuận khác. (6) Quyền của người được lấy ý kiến có 15 ngày suy nghĩ thay đổi đồng ý cho trẻ làm con nuôi, 15 ngày được tính từ ngày công chức Ủy ban nhân dân cấp xã lấy ý kiến. Việc thay đổi ý kiến này phải được thể hiện bằng văn bản hoặc trực tiếp với UBND cấp xã nơi giải quyết việc nuôi con nuôi. Khi có ý kiến thay đổi (từ đồng ý sang không đồng ý cho trẻ làm con nuôi) thì UBND cấp xã dừng giải quyết hồ sơ đăng ký nuôi con nuôi.

Thực hiện nghiêm túc, đúng quy định pháp luật việc lấy ý kiến những người liên quan về việc đồng ý cho trẻ làm con nuôi, trong đó có hoạt động tư vấn quy định pháp luật về nuôi con nuôi, hệ quả pháp lý phát sinh đối với bên cho, bên nhận con nuôi và người được nhận làm con nuôi để người được lấy ý kiến suy nghĩ thấu đáo trước khi tự nguyện quyết định việc cho trẻ làm con nuôi hay không… là cơ sở quan trọng đảm bảo việc nuôi con nuôi được giải quyết là phương án tốt nhất cho trẻ. Qua đó góp phần đảm bảo an ninh, trật tự ở địa phương, tránh các tranh chấp có thể phát sinh từ quan hệ nuôi con nuôi trong tương lai và đảm bảo hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực nuôi con nuôi ở cơ sở.

      Nguyễn Thị Mai Phương – Phó phòng Hành chính tư pháp