Nhận thức được tầm quan trọng của công tác hòa giải ở cơ sở, thời gian qua, các xã, phường trong tỉnh đã chú trọng kiện toàn tổ hòa giải và không ngừng nâng cao năng lực của đội ngũ hòa giải viên. Thực hiện Luật Hòa giải ở cơ sở và các văn bản hướng dẫn thi hành, sau khi hoàn thành việc sắp xếp đơn vị hành chính và tổ chức chính quyền địa phương hai cấp, Sở Tư pháp đã kịp thời tham mưu Ủy ban nhân dân tỉnh chỉ đạo, hướng dẫn UBND các xã, phường rà soát, củng cố, kiện toàn các tổ hòa giải và đội ngũ hòa giải viên theo quy định, bảo đảm phù hợp với quy mô dân cư, đặc điểm địa bàn và yêu cầu giải quyết mâu thuẫn, tranh chấp tại cơ sở.
Việc thành lập, kiện toàn tổ hòa giải được thực hiện trên cơ sở rà soát các thôn, tổ dân phố sau sắp xếp đơn vị hành chính, bảo đảm nguyên tắc mỗi thôn, tổ dân phố có ít nhất một tổ hòa giải theo quy định của Luật Hòa giải ở cơ sở. Các địa phương đồng thời thực hiện việc bầu, công nhận, miễn nhiệm, cho thôi hòa giải viên theo đúng trình tự, thủ tục; kịp thời kiện toàn nhân sự khi có biến động, bảo đảm hoạt động của các tổ hòa giải được duy trì thường xuyên, liên tục, không bị gián đoạn.
Trên cơ sở tổng hợp số liệu của các xã, phường, đến ngày 30/6/2026, toàn tỉnh có 4.129 tổ hòa giải với 25.599 hòa giải viên, bình quân 6,2 hòa giải viên/tổ hòa giải. Về trình độ chuyên môn, tổng số hòa giải viên có trình độ từ trung cấp trở lên là 3.149 người, chiếm 12,3% tổng số hòa giải viên (trong đó, 1.543 hòa giải viên trình độ trung cấp, 632 hòa giải viên trình độ cao đẳng và 974 hòa giải viên trình độ đại học). Kết quả hòa giải ở cơ sở từ ngày 01/7/2025 đến ngày 30/6/2026, các tổ hòa giải trên địa bàn tỉnh đã tiếp nhận 1.727 vụ việc, trong đó hòa giải thành 1.335 vụ, hòa giải không thành 392 vụ, đạt tỷ lệ hòa giải thành 77,3%. Có 15 vụ việc được các bên yêu cầu Tòa án công nhận kết quả hòa giải thành ngoài Tòa án.
Nhằm nâng cao hiệu quả công tác hòa giải ở cơ sở và nâng cao năng lực cho đội ngũ hòa giải viên ở cơ sở, từ ngày 01/7/2025 đến nay Sở Tư pháp tổ chức 08 hội nghị tập huấn cho trên 1.400 hòa giải viên; đồng thời phối hợp với UBND các xã, phường tổ chức 77 lớp phổ biến, bồi dưỡng kiến thức pháp luật cho gần 16.000 lượt cán bộ và Nhân dân, trong đó có đông đảo hòa giải viên tham gia. Nội dung tập huấn được xây dựng theo hướng thiết thực, bám sát yêu cầu thực tiễn, tập trung vào các quy định pháp luật mới, kỹ năng phân tích, xử lý tình huống, kỹ năng vận động, thuyết phục và giải quyết các vụ việc hòa giải thường phát sinh tại cơ sở. Bên cạnh đó, Sở Tư pháp phối hợp với Báo và Phát thanh, truyền hình tỉnh tổ chức các cuộc tọa đàm về nâng cao chất lượng công tác hòa giải ở cơ sở; biên tập và phát hành cuốn tài liệu bồi dưỡng kiến thức pháp luật, nghiệp vụ, kỹ năng cho đội ngũ hòa giải viên ở cơ sở (1.400 cuốn); biên tập và phát hành 01 chuyên đề pháp luật về hòa giải ở cơ sở phát cho 16.000 cán bộ và Nhân dân, trong đó có đội ngũ hòa giải viên ở cơ sở.
Nhiều địa phương đã chủ động duy trì sinh hoạt định kỳ của các tổ hòa giải, tổ chức trao đổi nghiệp vụ, lựa chọn các vụ việc điển hình để cùng phân tích, rút kinh nghiệm; đồng thời tăng cường trao đổi, hướng dẫn trực tiếp đối với các hòa giải viên mới được kiện toàn sau khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính. Những hình thức bồi dưỡng tại chỗ này đã góp phần bổ sung kinh nghiệm thực tiễn, nâng cao kỹ năng xử lý tình huống, khả năng vận dụng pháp luật của đội ngũ hòa giải viên. Nhiều hòa giải viên đã chủ động nghiên cứu văn bản pháp luật, vận dụng linh hoạt kiến thức pháp luật kết hợp với phong tục, tập quán và uy tín cá nhân trong quá trình hòa giải, góp phần nâng cao tỷ lệ hòa giải thành và chất lượng giải quyết các vụ việc ngay từ cơ sở.
Tuy nhiên, chất lượng đội ngũ hòa giải viên giữa các địa phương vẫn còn có sự chênh lệch. Tỷ lệ hòa giải viên có trình độ chuyên môn còn thấp so với tổng số hòa giải viên; một bộ phận hòa giải viên vẫn chủ yếu dựa vào kinh nghiệm thực tiễn, kỹ năng phân tích, vận dụng pháp luật đối với các vụ việc phức tạp còn hạn chế. Bên cạnh đó, việc cập nhật kiến thức pháp luật mới, ứng dụng công nghệ thông tin trong khai thác tài liệu, tra cứu văn bản và thực hiện chế độ ghi chép, quản lý sổ sách của một số tổ hòa giải chưa đáp ứng yêu cầu đặt ra trong giai đoạn hiện nay. Vì vậy, đội ngũ hòa giải viên cần tiếp tục được nâng cao về kiến thức pháp luật và kỹ năng nghiệp vụ để đáp ứng yêu cầu giải quyết các tranh chấp ngày càng đa dạng, phức tạp trong bối cảnh phát triển kinh tế - xã hội và chuyển đổi số.
Để nâng cao năng lực cho đội ngũ hòa giải viên ở cơ sở góp phần tạo chuyển biến căn bản, toàn diện trong công tác hòa giải ở cơ sở, đáp ứng yêu cầu của nhiệm vụ trong giai đoạn mới, cần tập trung thực hiện đồng bộ một số giải pháp sau:
Một là, tiếp tục nâng cao nhận thức của cấp ủy, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội và Nhân dân về vị trí, vai trò của hòa giải ở cơ sở trong phòng ngừa tranh chấp, giữ gìn đoàn kết cộng đồng và bảo đảm ổn định xã hội; phát huy trách nhiệm của cả hệ thống chính trị trong lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện công tác hòa giải ở cơ sở.
Hai là, rà soát củng cố, kiện toàn tổ hòa giải và đội ngũ hòa giải viên phù hợp với mô hình tổ chức chính quyền địa phương hai cấp; quan tâm lựa chọn những người có uy tín, có kiến thức pháp luật, kinh nghiệm xã hội và kỹ năng hòa giải; đồng thời xây dựng đội ngũ hòa giải viên nòng cốt để hỗ trợ giải quyết các vụ việc có tính chất phức tạp tại cơ sở.
Ba là, đổi mới công tác bồi dưỡng, nâng cao năng lực cho hòa giải viên theo hướng thiết thực, gắn với các tình huống thực tiễn; tăng cường tổ chức các hoạt động trao đổi kinh nghiệm, hội thi hòa giải viên giỏi, sinh hoạt chuyên đề, xây dựng và phát hành tài liệu hướng dẫn nghiệp vụ; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong cung cấp tài liệu, cập nhật văn bản pháp luật và hỗ trợ hòa giải viên tra cứu, học tập.
Bốn là, tăng cường sự phối hợp giữa cơ quan tư pháp, Tòa án nhân dân, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các cơ quan, tổ chức có liên quan trong công tác hướng dẫn nghiệp vụ, tập huấn kỹ năng và hỗ trợ chuyên môn cho hòa giải viên; chú trọng hướng dẫn việc lập hồ sơ, biên bản hòa giải thành bảo đảm đầy đủ điều kiện để người dân có nhu cầu có thể thực hiện thủ tục yêu cầu Tòa án công nhận kết quả hòa giải thành theo quy định của pháp luật.
Năm là, tiếp tục quan tâm bảo đảm các điều kiện về kinh phí, cơ sở vật chất và phương tiện phục vụ hoạt động hòa giải ở cơ sở; thực hiện đầy đủ các chế độ, chính sách đối với hòa giải viên theo quy định; đồng thời nghiên cứu cơ chế khuyến khích huy động sự tham gia của các tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân đối với hoạt động hòa giải ở cơ sở, góp phần nâng cao chất lượng hoạt động của các tổ hòa giải.
Phan Bích – Phòng PBGDPL