Luật Công chứng số 46/2024/QH15 ngày 26/11/2024, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2025 quy định về công chứng điện tử, tạo cơ sở pháp lý quan trọng cho việc thực hiện công chứng trên môi trường điện tử. Bên cạnh đó, Nghị định số 104/2025/NĐ-CP ngày 15/5/2025 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Công chứng tiếp tục cụ thể hóa các nội dung liên quan, tạo hành lang pháp lý để triển khai công chứng điện tử thống nhất, an toàn và đúng quy định.
Theo quy định của Luật Công chứng, công chứng điện tử là việc công chứng được thực hiện bằng phương tiện điện tử để tạo lập văn bản công chứng điện tử. Việc triển khai công chứng điện tử không chỉ là sự thay đổi về phương thức thực hiện công chứng mà còn góp phần từng bước hình thành môi trường giao dịch hiện đại, minh bạch, thuận tiện, phù hợp với yêu cầu phát triển Chính phủ số, kinh tế số và xã hội số.
Công chứng điện tử được thực hiện theo hai hình thức gồm công chứng điện tử trực tiếp và công chứng điện tử trực tuyến. Tùy từng loại giao dịch và điều kiện theo quy định của pháp luật, người yêu cầu công chứng có thể lựa chọn hình thức phù hợp. Quá trình thực hiện vẫn bảo đảm vai trò của công chứng viên trong việc kiểm tra hồ sơ, xác minh, xác thực thông tin, kiểm tra tính hợp pháp và ý chí của các bên, chứng kiến việc ký số và hoàn tất văn bản công chứng điện tử theo đúng trình tự, thủ tục.
Một trong những điểm đáng chú ý là văn bản công chứng điện tử có giá trị pháp lý theo quy định của Luật Công chứng; được lập, ký bằng chữ ký số của công chứng viên và chữ ký số của tổ chức hành nghề công chứng theo quy định. Văn bản công chứng điện tử cũng có thể được chuyển đổi giữa văn bản công chứng điện tử và văn bản công chứng giấy khi đáp ứng đầy đủ điều kiện theo quy định của pháp luật.
Việc sử dụng công chứng điện tử mang lại nhiều lợi ích thiết thực như tiết kiệm thời gian, giảm chi phí đi lại; tăng tính chủ động, thuận tiện cho người dân và doanh nghiệp; bảo đảm an toàn, bảo mật thông tin; nâng cao khả năng kiểm tra, xác thực và truy xuất thông tin; giảm phụ thuộc vào hồ sơ giấy, qua đó góp phần thúc đẩy quá trình chuyển đổi số trong hoạt động công chứng.
Tuy nhiên, công chứng điện tử không đồng nghĩa với việc người dân có thể tự thực hiện toàn bộ việc công chứng trên mạng. Hoạt động công chứng vẫn phải do công chứng viên của tổ chức hành nghề công chứng đủ điều kiện thực hiện theo đúng trình tự, thủ tục và phạm vi pháp luật quy định. Người dân cần lựa chọn tổ chức hành nghề công chứng đủ điều kiện cung cấp dịch vụ công chứng điện tử; sử dụng chữ ký số hợp lệ; kiểm tra kỹ nội dung trước khi ký; đồng thời bảo vệ tài khoản, thiết bị và thông tin xác thực của mình trong quá trình giao dịch.
Nhằm giúp người dân, tổ chức và doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận, tìm hiểu và sử dụng công chứng điện tử đúng quy định, Infographic “Công chứng điện tử - Nhanh chóng, an toàn, tiện lợi” giới thiệu một cách trực quan những nội dung cơ bản về khái niệm công chứng điện tử; các hình thức công chứng điện tử; quy trình thực hiện; giá trị pháp lý của văn bản công chứng điện tử; các lợi ích nổi bật và những vấn đề cần lưu ý khi thực hiện giao dịch.
Thông qua Infographic, người dân, tổ chức và doanh nghiệp có thể chủ động trang bị những kiến thức cần thiết, lựa chọn hình thức công chứng phù hợp, thực hiện giao dịch an toàn, đúng quy định, từng bước hình thành thói quen sử dụng các dịch vụ pháp lý trên môi trường số, góp phần xây dựng nền hành chính hiện đại, minh bạch và phục vụ ngày càng tốt hơn nhu cầu của người dân và doanh nghiệp./.
Ngọc Bích - Phòng Bổ trợ tư pháp