Tình huống: Ông Nguyễn H.Long, dân tộc Kinh, quê quán tại Hà Nội, lên lập nghiệp và sinh sống tại tỉnh Lào Cai. Tại đây, ông Long kết hôn với bà Hà Thị Mẩy, dân tộc H’mong. Hai người có với nhau một cậu con trai là Tùng năm nay 17 tuổi. Một ngày, ông Long đưa vợ và con về Hà Nội để dự đám giỗ họ. Sau chuyến đi Hà Nội về, ông Long về nhà với vẻ mặt cau có, luôn tỏ ra khó chịu, hay lấy cớ đi ra ngoài uống rượu. Một hôm say rượu về nhà, ông Long quát to, chửi mắng vợ, phàn nàn rằng về quê họ hàng bảo ông “mất gốc”, nói con trai ông là người dân tộc H’mong sẽ theo dòng tộc của mẹ, sau này ông chết đi thì con ông sẽ không thờ cúng người Kinh, không thờ cúng tổ tiên dòng họ bên nội.
Bà Mẩy cố gắng giải thích cho ông Long hiểu rằng theo dân tộc của mẹ không có nghĩa là sẽ bỏ họ hàng bên nội, không nhận tổ tiên của bố. Ông Long vẫn không nghe, đòi bà Mẩy mai phải lên xã, làm thủ tục xác định lại dân tộc cho con trai thành dân tộc Kinh theo bố. Trong lúc tranh cãi, ông Long có hành vi xô ngã bà Mẩy, ném bát đũa, đồ đạc vào người bà Mẩy khiến bà trầy xước tay chân. Về phía cháu Tùng thì không đồng ý và bày tỏ ý kiến với ông Long rằng mình vẫn giữ là dân tộc H’mong,
Vậy theo quy định của pháp luật, việc ông Long yêu cầu xác định lại dân tộc của Cháu Tùng theo dân tộc của mình có đúng theo quy định của pháp luật không? Cháu Tùng năm nay 17 tuổi có quyền được bảo vệ ý kiến của mình hay không? Hành vi xô ngã, ném đồ đặc, bát đĩa vào người bà Mẩy của ông Long có vi phạm pháp luật hay không?
Giải quyết tình huống:
Tình huống nêu trên được xác định là tình huống về quyền nhân thân, cụ thể là quyền xác định lại dân tộc theo Bộ luật dân sự. Căn cứ:
- Khoản 1, 2 Điều 29 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định: “1. Cá nhân có quyền xác định, xác định lại dân tộc của mình. 2. Cá nhân khi sinh ra được xác định dân tộc theo dân tộc của cha đẻ, mẹ đẻ. Trường hợp cha đẻ, mẹ đẻ thuộc hai dân tộc khác nhau thì dân tộc của con được xác định theo dân tộc của cha đẻ hoặc mẹ đẻ theo thỏa thuận của cha đẻ, mẹ đẻ; trường hợp không có thỏa thuận thì dân tộc của con được xác định theo tập quán; trường hợp tập quán khác nhau thì dân tộc của con được xác định theo tập quán của dân tộc ít người hơn.....”
- Khoản 4 Điều 29 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định: “4. Việc xác định lại dân tộc cho người từ đủ mười lăm tuổi đến dưới mười tám tuổi phải được sự đồng ý của người đó”.
Như vậy theo quy định nêu trên, việc ông Long có quyền yêu cầu xác định lại dân tộc của cháu Tùng, tuy nhiên giữa ông Long và bà Mẩy không thỏa thuận được thì dân tộc của cháu Tùng phải được xác định theo dân tộc của bà Mẩy. Tại thời điểm xảy ra vụ việc cháu Tùng đủ 17 tuổi, do vậy việc ông Long đòi xác định lại dân tộc của cháu Tùng cần phải được sự đồng ý của cháu Tùng, trường hợp này cháu Tùng không đồng ý và yêu cầu giữ nguyên dân tộc là H,Mong phải được tôn trọng và bảo vệ theo quy định của pháp luật.
Bên cạnh đó, hành vi của ông Long xô ngã, ném bát đĩa, đồ đạc vào người bà Mẩy là vi phạm pháp luật về phòng, chống bạo lực gia đình và có thể bị xử phạt vi phạm hành chính theo quy định tại khoản 2, khoản 3 Điều 37 Nghị định số 282/2025/NĐ-CP ngày 30/10/2025 quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh, trật tự, an toàn xã hội; phòng, chống tệ nạn xã hội; phòng, chống bạo lực gia đình:
“2. Phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng đối với hành vi đánh đập hoặc hành vi cố ý khác xâm hại đến sức khỏe, tính mạng thành viên gia đình nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự.
3. Phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng đối với một trong những hành vi sau đây:
a) Hành hạ, ngược đãi như bắt nhịn ăn, nhịn uống, bắt chịu rét, mặc rách, không cho hoặc hạn chế vệ sinh cá nhân;
b) Sử dụng các công cụ, phương tiện hoặc các vật dụng khác gây thương tích cho thành viên gia đình nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự....”
Ngoài bị xử phạt tiền, người có hành vi vi phạm bị tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm hành chính, trừ trường hợp tang vật, phương tiện vi phạm hành chính không phải là tài sản riêng của người thực hiện hành vi bạo lực gia đình. Buộc xin lỗi công khai khi người bị bạo lực gia đình có yêu cầu tại nhà riêng, nơi làm việc, địa điểm khác hoặc trên phương tiện thông tin đại chúng, buộc chi trả toàn bộ chi phí khám bệnh, chữa bệnh đối với hành vi vi phạm.
Minh Hạnh – Phòng PBGDPL