Câu 1: Độ tuổi của người chưa thành niên phạm tội, người chưa thành niên bị buộc tội, bị hại và làm chứng được quy định như thế nào?
* Trả lời:
Căn cứ Khoản 1, 2, 3 và 4 Điều 3 Luật Tư pháp người chưa thành niên năm 2024 đã phân định rõ các nhóm đối tượng người chưa thành niên (dưới 18 tuổi) như sau:
Người chưa thành niên phạm tội: Là người phạm tội theo quy định của Bộ luật Hình sự trong độ tuổi từ đủ 14 tuổi đến dưới 18 tuổi.
Người chưa thành niên bị buộc tội: Gồm người bị bắt, người bị tạm giữ, bị can, bị cáo trong độ tuổi từ đủ 14 tuổi đến dưới 18 tuổi.
Người chưa thành niên là bị hại: Là người dưới 18 tuổi trực tiếp bị thiệt hại về thể chất, tinh thần, tài sản do hành vi phạm tội gây ra hoặc đe dọa gây ra.
Người chưa thành niên là người làm chứng: Là người dưới 18 tuổi biết được những tình tiết liên quan đến nguồn tin về tội phạm, vụ án và được cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng triệu tập đến làm chứng.
Câu 2: Những nguyên tắc cơ bản hàng đầu khi xử lý vụ việc liên quan đến người chưa thành niên là gì?
* Trả lời:
Căn cứ Điều 5, Điều 6, Điều 7 và Điều 11 Luật Tư pháp người chưa thành niên năm 2024, các nguyên tắc cốt lõi khi xử lý người chưa thành niên bao gồm:
Bảo đảm lợi ích tốt nhất của người chưa thành niên là ưu tiên hàng đầu trong giải quyết vụ việc, vụ án.
Việc truy cứu trách nhiệm hình sự chỉ áp dụng trong trường hợp cần thiết và chủ yếu nhằm mục đích giáo dục, giúp đỡ họ sửa chữa sai lầm, phát triển lành mạnh, trở thành công dân có ích cho xã hội.
Thủ tục tố tụng bảo đảm đơn giản, thân thiện, phù hợp với tâm lý, lứa tuổi, mức độ trưởng thành và khả năng nhận thức.
Bảo đảm bình đẳng, công bằng, không kỳ thị và không phân biệt đối xử.
Ưu tiên áp dụng các biện pháp xử lý chuyển hướng đối với người chưa thành niên phạm tội ở tất cả các giai đoạn điều tra, truy tố, xét xử.
Câu 3: Biện pháp xử lý chuyển hướng là gì và có những biện pháp phổ biến nào?
* Trả lời:
Căn cứ Khoản 8 Điều 3 Luật Tư pháp người chưa thành niên 2024, Biện pháp xử lý chuyển hướng là biện pháp giám sát, giáo dục, phòng ngừa áp dụng đối với người chưa thành niên phạm tội, bao gồm xử lý chuyển hướng tại cộng đồng và giáo dục tại trường giáo dưỡng.
Theo Điều 36 Luật Tư pháp người chưa thành niên 2024 quy định 12 biện pháp xử lý chuyển hướng:
Khiển trách;
Xin lỗi bị hại;
Bồi thường thiệt hại;
Giáo dục tại xã, phường, thị trấn;
Quản thúc tại gia đình;
Hạn chế khung giờ đi lại;
Cấm tiếp xúc với người có nguy cơ dẫn đến người chưa thành niên phạm tội mới;
Cấm đến địa điểm có nguy cơ dẫn đến người chưa thành niên phạm tội mới;
Tham gia chương trình học tập, dạy nghề;
Tham gia hỗ trợ tư vấn tâm lý hoặc điều trị y tế;
Đóng góp lao động phục vụ cộng đồng;
Đưa vào giáo dục tại trường giáo dưỡng.
Câu 4: Mức phạt tù tối đa áp dụng với người chưa thành niên phạm tội được khống chế như thế nào?
* Trả lời:
Căn cứ pháp lý khoản 3 Điều 12 và Điều 119 Luật Tư pháp người chưa thành niên năm 2024 quy định không áp dụng hình phạt tử hình hoặc tù chung thân đối với người chưa thành niên phạm tội. Mức phạt tù có thời hạn được áp dụng theo mức trần cụ thể:
Đối với thanh thiếu niên từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi: Mức phạt tù tối đa là 15 năm; nếu vướng vào các tội danh đặc biệt nguy hiểm (như giết người, hiếp dâm, mua bán/sản xuất ma túy...) thì trần hình phạt tối đa là 18 năm tù.
Đối với người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi: Mức phạt tù tối đa không quá 09 năm; đối với các tội danh đặc biệt nghiêm trọng nêu trên thì trần phạt tù tối đa là 12 năm.
Câu 5: Quyền có người bào chữa và trợ giúp pháp lý cho người chưa thành niên bị buộc tội ra sao?
Trả lời: Căn cứ Khoản 1, 3 Điều 14, Khoản 2 Điều 130 và Khoản 4 Điều 130 Luật Tư pháp người chưa thành niên năm 2024 quy định:
Tất cả người chưa thành niên rơi vào tình trạng bị buộc tội đều bắt buộc phải có người bào chữa đồng hành.
Bố mẹ hoặc người đại diện hợp pháp có thể tự bào chữa hoặc mời người bào chữa cho em. Nếu gia đình không tự tìm được luật sư, cơ quan tố tụng có trách nhiệm chủ động chỉ định người bào chữa.
Người chưa thành niên tham gia vụ án hình sự được hưởng dịch vụ trợ giúp pháp lý và phiên dịch hoàn toàn miễn phí.
Câu 6: Việc giữ bí mật thông tin cá nhân và hình ảnh của người chưa thành niên được thực hiện ra sao?
* Trả lời:
Căn cứ Điều 13, Khoản 3 Điều 134 và Khoản 1, 2 Điều 155 Luật Tư pháp người chưa thành niên năm 2024 quy định:
Thông tin riêng tư của người chưa thành niên phải được giữ bí mật và bảo vệ xuyên suốt toàn bộ quá trình giải quyết vụ án.
Đối với các vụ án xâm hại tình dục hoặc có yêu cầu bảo vệ đặc biệt, Tòa án bắt buộc phải tiến hành xét xử kín.
Nghiêm cấm việc đăng tải, phát tán các dữ liệu cá nhân (như tên tuổi, hình ảnh, địa chỉ nhà, trường lớp) của người chưa thành niên là bị hại hoặc người làm chứng trên báo chí hay mạng xã hội.
Câu 7: Quy trình lấy lời khai, hỏi cung người chưa thành niên có những lưu ý gì để đảm bảo tính thân thiện?
* Trả lời:
Căn cứ Điều 144 và Khoản 1 Điều 156 Luật Tư pháp người chưa thành niên năm 2024 quy định:
Quá trình làm việc phải diễn ra tại không gian thân thiện, phù hợp với tâm lý lứa tuổi.
Bắt buộc phải có sự tham gia của cha mẹ, người đại diện hoặc người bào chữa trong suốt buổi làm việc.
Thời lượng lấy lời khai không quá 02 lần/ngày, mỗi lần thực hiện không kéo dài quá 02 giờ (trừ trường hợp khẩn cấp do luật định).
Không tiến hành lấy lời khai vào ban đêm, trừ trường hợp bắt giữ khẩn cấp hay đang truy bắt đối tượng bỏ trốn.
Câu 8: Cha mẹ và gia đình đóng vai trò, trách nhiệm gì khi em tham gia quá trình tư pháp?
* Trả lời:
Căn cứ Điều 33 và Điều 78 Luật Tư pháp người chưa thành niên năm 2024 quy định:
Gia đình có trách nhiệm tuân thủ các quyết định tố tụng và tham gia hỗ trợ quá trình giải quyết vụ việc.
Thường xuyên giữ liên lạc với cán bộ chuyên trách để phối hợp giám sát, quản lý và giáo dục con em mình khi áp dụng xử lý chuyển hướng tại cộng đồng.
Bố mẹ hoặc người giám hộ có nghĩa vụ thực hiện bồi thường các thiệt hại do hành vi vi phạm của con em mình gây ra theo quy định.
Câu 9: Người làm công tác xã hội hỗ trợ người chưa thành niên như thế nào trong vụ án?
* Trả lời:
Căn cứ Khoản 10, 11, 12 Điều 3, Điều 32, Điều 54 và Điều 58 Luật Tư pháp người chưa thành niên năm 2024 quy định:
Cán bộ công tác xã hội có nhiệm vụ tìm hiểu và lập Báo cáo điều tra xã hội đánh giá về nhân thân, hoàn cảnh sống và mức độ nhận thức của em.
Trực tiếp xây dựng Kế hoạch xử lý chuyển hướng để đề xuất giải pháp giáo dục, hỗ trợ phù hợp tại địa phương.
Đồng hành tại các phiên họp, phiên tòa và hỗ trợ em trong quá trình rèn luyện, thi hành biện pháp giáo dục cũng như hòa nhập cuộc sống.
Câu 10: Việc giúp đỡ người chưa thành niên tái hòa nhập cộng đồng được quy định ra sao?
* Trả lời:
Căn Khoản 1 Điều 173 và Khoản 1, 3 Điều 175 Luật Tư pháp người chưa thành niên năm 2024 quy định:
Chính quyền địa phương (UBND cấp xã) có trách nhiệm phân công cán bộ hỗ trợ em tái hòa nhập với thời gian tối thiểu là 06 tháng.
Các em được hỗ trợ tư vấn tâm lý, học văn hóa, học nghề, định hướng công việc và tiếp cận nguồn vốn vay tạo việc làm.
Nghiêm cấm các cơ quan, doanh nghiệp có hành vi kỳ thị, phân biệt đối xử khi tuyển dụng hay sử dụng lao động đối với người chưa thành niên đã chấp hành xong các biện pháp xử lý hoặc án phạt./.
Hữu Văn – Phòng PBGDPL