Thủ tục rút gọn trong xây dựng văn bản quy phạm pháp luật là một hình thức đơn giản hóa các bước trong quy trình lập pháp nhằm tiết kiệm thời gian, nguồn lực và chi phí trong việc xây dựng và ban hành các văn bản pháp lý. Thủ tục này áp dụng cho các văn bản có tính chất ít phức tạp, ảnh hưởng đến phạm vi nhỏ và không yêu cầu quá trình tham vấn rộng rãi.
Trước khi Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2025 (Luật 2025) có hiệu lực, thủ tục rút gọn đã được quy định tại Chương XII của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2015 (Luật 2015). Theo đó, thủ tục rút gọn được áp dụng đối với một số văn bản quy phạm pháp luật (QPPL) có tính chất đơn giản, không có ảnh hưởng lớn đến quyền lợi của người dân, hoặc là các văn bản pháp lý sửa đổi, bổ sung các quy định hiện hành. Theo Điều 50 của Luật 2025 thủ tục rút gọn đã được quy định chi tiết và mở rộng hơn so với các quy định trước đó. Điều này thể hiện rõ trong các điểm sau:
Vê điều kiện áp dụng thủ tục rút gọn
Điều 50 quy định thủ tục rút gọn có thể áp dụng đối với những trường hợp: Khẩn cấp theo quy định của pháp luật về tình trạng khẩn cấp; khi có yêu cầu đột xuất, cấp bách vì lý do quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, phòng, chống thiên tai, dịch bệnh, cháy, nổ; cấp bách để giải quyết vấn đề phát sinh trong thực tiễn; cần tạm ngưng hiệu lực toàn bộ hoặc một phần của văn bản quy phạm pháp luật để kịp thời bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân; cần sửa đổi ngay cho phù hợp với văn bản quy phạm pháp luật mới được ban hành; trường hợp cần ban hành ngay văn bản quy phạm pháp luật để thực hiện điều ước quốc tế có liên quan mà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên; cần điều chỉnh thời hạn áp dụng toàn bộ hoặc một phần của văn bản quy phạm pháp luật trong một thời hạn nhất định để giải quyết những vấn đề cấp bách phát sinh trong thực tiễn; ban hành văn bản quy định chi tiết của văn bản quy phạm pháp luật được ban hành theo trình tự, thủ tục rút gọn và trong trường hợp đặc biệt.
Luật 2025 mở rộng các trường hợp có thể xây dựng văn bản QPPL theo trình tự rút gọn, đây là một điểm khác biệt so với quy định trước đó trong Luật 2015, khi thủ tục rút gọn chỉ áp dụng trong những trường hợp rất đặc biệt, với một số văn bản có tính chất đơn giản, ít ảnh hưởng, chủ yếu là các văn bản sửa đổi, bổ sung các quy định hiện hành.
Về trình tự rút gọn trong xây dựng văn bản QPPL
Theo Luật Ban hành Văn bản Quy phạm Pháp luật 2025, trình tự thủ tục rút gọn gồm các bước sau:
Bước 1: Đề nghị áp dụng trình tự, thủ tục rút gọn
Đề nghị được thực hiện trước hoặc trong quá trình xây dựng chính sách, soạn thảo. Trường hợp đặc biệt (theo khoản 1 Điều 27 Luật), khi áp dụng thủ tục rút gọn thì không cần xây dựng chính sách. Nội dung văn bản đề nghị gồm: Sự cần thiết ban hành và hậu quả nếu chậm ban hành; phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng; dự kiến nội dung chính của văn bản; căn cứ pháp lý để áp dụng thủ tục rút gọn (theo khoản 1 Điều 50).
Bước 2: Soạn thảo văn bản theo thủ tục rút gọn
Cơ quan chủ trì tổ chức việc soạn thảo, Không bắt buộc lấy ý kiến rộng rãi hoặc đăng tải công khai, có thể lấy ý kiến nhanh (≥3 ngày)
Bước 3: Thẩm định, thẩm tra và cho ý kiến
Hồ sơ thẩm định, xin ý kiến Chính phủ (nếu dự án không do Chính phủ trình) trong 07 ngày kể từ khi nhận hồ sơ (trường hợp phức tạp không quá 15 ngày), và hồ sơ thẩm tra bao gồm: Dự thảo văn bản, tờ trình, bản so sánh, bản rà soát chủ trương, chính sách, tổng hợp ý kiến góp ý và giải trình.
Cơ quan chủ trì có trách nhiệm tiếp thu, chỉnh lý theo kết luận thẩm định/thẩm tra. Nếu dự án chưa đủ điều kiện thì phải chỉnh sửa, thẩm định lại hoặc báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét trả hồ sơ.
Bước 4: Trình và thông qua văn bản
Hồ sơ trình tùy theo loại văn bản, bao gồm tờ trình, dự thảo, bản so sánh, báo cáo thẩm định/thẩm tra, bản rà soát các căn cứ pháp lý. Trình tự thông qua: Quốc hội thông qua tại kỳ họp gần nhất (Điều 40); Ủy ban Thường vụ Quốc hội thông qua tại phiên họp gần nhất (Điều 42); Các chủ thể có thẩm quyền (Chủ tịch nước, Thủ tướng, Bộ trưởng, Chánh án, Viện trưởng, Tổng Kiểm toán...) ký ban hành; Chính phủ, Hội đồng nhân dân, UBND... xem xét, thông qua theo thẩm quyền.
Luật 2025: Trình tự được đơn giản hóa rõ rệt, từ khâu soạn thảo đến thông qua văn bản. Thủ tục rút gọn được đưa vào như một phần thường xuyên của quy trình xây dựng văn bản pháp lý. Trong khi Luật 2015 quy định trình tự hủ tục rút gọn khá chặt chẽ, nhưng không phải là lựa chọn phổ biến và chưa được triển khai rộng rãi.
Về quy trình lấy ý kiến và thẩm định
Luật 2015 quy định cần có quy trình tham vấn rộng rãi từ các tổ chức, cá nhân liên quan, thời hạn lấy ý kiến không quá 20 ngày. Ngoài ra, văn bản QPPL ban hành theo quy trình rút gọn vẫn phải thực hiện thẩm định, thẩm tra trong 07 ngày.
Trong đó, Luật 2025 quy định thủ tục rút gọn không yêu cầu lấy ý kiến rộng rãi mà chỉ cần các cơ quan có thẩm quyền thẩm định, thẩm tra trong một quy trình ngắn gọn.
Việc quy định về thủ tục rút gọn trong xây dựng văn bản quy phạm pháp luật tại Luật Ban hành Văn bản Quy phạm Pháp luật 2025 (sửa đổi, bổ sung 2025) thể hiện sự đổi mới trong công tác lập pháp, hướng đến mục tiêu giảm thiểu thời gian, thủ tục hành chính và nâng cao hiệu quả công tác ban hành văn bản pháp lý. So với Luật 2015, thủ tục rút gọn trong Luật 2025 đã được mở rộng và đơn giản hóa, nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho việc ban hành các văn bản quy phạm pháp luật nhanh chóng, chính xác hơn.
Tuy nhiên, để thủ tục rút gọn thực sự phát huy hiệu quả, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan soạn thảo và các cơ quan có thẩm quyền phê duyệt, đồng thời vẫn đảm bảo các yêu cầu về tính hợp pháp, tính khả thi và sự minh bạch của các văn bản pháp lý sau khi được ban hành./.
Linh Chi