Hòa giải trong phòng, chống bạo lực gia đình là quá trình hòa giải viên thực hiện hoạt động phân tích, tư vấn, hướng tới sự đồng cảm và sẵn lòng lắng nghe nỗi đau của nạn nhân, sự thừa nhận những tổn thương và chấp nhận thay đổi thái độ, hành vi của người gây ra hành vi bạo lực, thuyết phục các bên đồng ý chấm dứt bạo lực, mâu thuẫn, tranh chấp một cách ổn thỏa, phục hồi lại cuộc sống, tâm lý của cá nhân, gia đình. Quá trình hòa giải không chỉ nghiêm khắc lên án hành vi bạo lực gia đình, mà còn góp phần nâng cao nhận thức của toàn xã hội về vấn đề bình đẳng giới, tạo sức lan tỏa trong cộng đồng, khuyến khích những nạn nhân bị bạo lực gia đình, nhất là phụ nữ, không e ngại, không che giấu khi gặp phải hành vi bạo lực gia đình; đồng thời, xây dựng ở mỗi người dân tinh thần chủ động thông tin cho cơ quan chức năng về các hành vi bạo lực gia đình.
Đội ngũ hòa giải viên đóng vai trò vừa là người hòa giải, hàn gắn, giữ gìn bình yên và hạnh phúc trong từng lối xóm, vừa là cánh tay nối dài của chính quyền địa phương để thông tin, tuyên truyền vận động nhân dân chấp hành các quy định của pháp luật.
Thời gian qua, công tác hòa giải ở cơ sở trong phòng, chống bạo lực gia đình trên địa bàn tỉnh Phú Thọ thời gian qua đã đạt được nhiều kết quả đáng ghi nhận. Tính đến 01/01/2026, trên địa bàn tỉnh Phú Thọ có 5.064 tổ hòa giải với 31.476 hòa giải viên. Các tổ hòa giải trên địa bàn tỉnh đã tiếp nhận gần 2000 vụ việc hòa giải, trong đó có 1.500 vụ việc hòa thành với tỉ lệ hòa giải thành gần 82%.
Bên cạnh những kết quả đã đạt được, hòa giải trong lĩnh vực gia đình, phòng, chống bạo lực gia đình còn hạn chế, nhiều vụ việc chưa đạt được hòa giải thành. Để nâng cao hiệu quả công tác hòa giải cần tập trung thực hiện một số giải pháp đó là:
Thứ nhất, nâng cao vai trò chỉ đạo, quản lý, tổ chức thực hiện từ cơ quan nhà nước đối với hoạt động hòa giải về hôn nhân, gia đình và phòng, chống bạo lực gia đình
Chính quyền các cấp đóng vai trò quan trọng trong công tác quản lý, chỉ đạo và định hướng đối với đội ngũ hòa giải viên ở cơ sở về các chính sách của Đảng và pháp luật của nhà nước, trong đó có lĩnh vực hôn nhân, gia đình và phòng, chống bạo lực gia đình. UBND xã, phường thực hiện khai thác hiệu quả Tủ sách pháp luật điện tử quốc gia; nhân bản và biên soạn, phát hành các tài liệu nhằm chuyển tải nhanh chóng, kịp thời thông điệp xây dựng gia đình hạnh phúc, phòng chống tội phạm đến đông đảo người dân. Ngoài ra, UBND các cấp chú trọng tổ chức các hoạt động tuyên truyền thông qua hình thức: thành lập các đội thông tin lưu động của tỉnh, xã; xây dựng các chương trình văn hóa, văn nghệ; tổ chức hội thi với nội dung đa dạng phong phú, thông qua những tiểu phẩm, vở kịch về xây dựng gia đình văn hóa, bình đẳng giới, phòng, chống bạo lực gia đình; thường xuyên tổ chức các hoạt động truyền thông về các chủ đề trọng tâm ở cơ sở...
Thứ hai, chú trọng kiện toàn, tăng cường số lượng và đa dạng hóa thành phần đội ngũ hòa giải viên, tăng nguồn kinh phí chi trả thù lao hòa giải viên.
Tỉ lệ ly hôn và các mâu thuẫn, bạo lực gia đình đang ngày càng có xu hướng trẻ hóa, đội ngũ hòa giải viên cần có sự tham gia của đội ngũ đoàn viên thanh niên trẻ, đa dạng hóa thành phần, nhiều lứa tuổi, nhiều ngành nghề để có thể thông cảm, nắm bắt tâm sinh lý của các cặp vợ chồng, thành viên trong gia đình. Sự đồng điệu, gần gũi có thể giúp hòa giải viên dễ tiếp cận, lắng nghe và giao tiếp được đối với đối tượng cần hòa giải. Hàng năm, địa phương cần chú trọng kiện toàn đội ngũ hòa giải. với đa dạng độ tuổi, giới tính để có sự trao đổi, học tập kinh nghiệm giữa những hòa giải viên lẫn nhau, linh động trong các vụ việc hòa giải.
Đội ngũ hòa giải viên, nhất là tại các địa bàn có điểm nóng vi phạm pháp luật, khu đông dân cư, khu công nghiệp,... đặt ra yêu cầu phải hiện diện nhiều hơn và có mặt kịp thời hòa giải từ những mâu thuẫn nhỏ. Hiện, đội ngũ hòa giải viên không hưởng lương từ ngân sách nhà nước mà chỉ hưởng thù lao từ những vụ việc hòa giải thành. Đối mặt với xung đột, có thể nguy hiểm đến sức khỏe, tính mạng, những “người đứng giữa” này cần có cơ chế khuyến khích, động viên hiệu quả để đủ nhiệt huyết đóng góp cho xã hội. Do vậy, các địa phương cần chú ý bố trí đảm bảo kinh phí chi trả thù lao, đề xuất tăng mức chi thù lao để công tác hòa giải tổ chức, thực hiện có hiệu quả.
Thứ ba, quá trình hòa giải trong phòng, chống bạo lực gia đình cần chú ý đến chiều cạnh văn hóa và quyền lực giới.
Trước tiên, hoạt động hòa giải cần quan tâm đặc biệt đến chiều cạnh văn hóa của các mối quan hệ hôn nhân, gia đình. Đồng thời, gắn kết chặt chẽ chiều cạnh quyền lực giới với chiều cạnh văn hóa trong hòa giải phòng, chống bạo lực gia đình.
Hiện nay, những thay đổi về luật pháp, chính sách, biến đổi văn hóa và xã hội tác động mạnh tới quan hệ quyền lực giới ở Việt Nam. Phụ nữ Việt Nam đã có những vị thế xã hội cao hơn trong gia đình, xã hội và các không gian khác mà trước đây nam giới được hưởng đặc quyền hoặc ưu tiên. Tuy nhiên, nhiều nơi trên cả nước vẫn còn bị ảnh hưởng của tư tưởng Nho giáo phong kiến, đề cao vai trò, vị thế của nam giới trong gia đình và xã hội. Vì thế, cần chú trọng yếu tố văn hóa, con người, bình đẳng giới trong hòa giải phòng, chống bạo lực gia đình để quá trình hòa giải đảm bảo đủ khách quan, bình đẳng.
Thứ tư, auá trình hòa giải phòng, chống bạo lực gia đình cần tiếp cận lấy phụ nữ, người bị bạo lực làm trung tâm, tôn trọng các giá trị văn hóa và tính tự chủ của phụ nữ.
Trong quá trình hòa giải phòng, chống bạo lực gia đình, điều quan trọng nhất là phải lấy phụ nữ, người bị bạo lực làm trung tâm, đặt trong mối quan hệ với các đặc điểm văn hóa, quan hệ giới trong xã hội đương đại. Như vậy, công tác hòa giải mới có thể mang lại hiệu quả thực sự bền vững, hướng tới xây dựng gia đình tiến bộ, hạnh phúc.
Các tổ hòa giải cần thể hiện sự sẵn sàng giúp đỡ và sự hiểu biết về hoàn cảnh gia đình của nạn nhân, động viên nạn nhân không nên cam chịu, mà cần tìm sự hỗ trợ từ các tổ chức, đoàn thể. Hòa giải thực sự là sự thay đổi từ người có hành vi bạo lực, chứ không phải là sự chấp nhận hay tha thứ từ người chịu bạo lực. Nếu người gây ra hành vi bạo lực sẵn sàng nhận sự giáo dục, giúp đỡ ngăn chặn hành vi bạo lực của mình, cụ thể là chấp nhận hòa giải, tư vấn, thì mối quan hệ bạo lực có thể được thay đổi.
Thứ Năm, nâng cao trình độ, năng lực hòa giải viên và tăng cường phối hợp với lực lượng chức năng trong quá trình hòa giải
Sở Tư pháp tổ chức các lớp tập huấn, bồi dưỡng kiến thức cho đội ngũ hòa giải viên và nhân dân các xã trên địa bàn tỉnh hàng năm.
Yếu tố quan trọng quyết định sự thành công và bền vững của hòa giải là trình độ, năng lực của người hòa giải. Vì thế, việc các hòa giải viên được tập huấn về kiến thức, kỹ năng và có chứng chỉ hòa giải viên bạo lực gia đình là cần thiết, là yếu tố quan trọng để nâng cao tỷ lệ hòa giải thành.
Minh Hạnh – Phòng PBGDPL