Công tác theo dõi thi hành pháp luật đã và đang là một yêu cầu cấp bách và là một trong những nhiệm vụ trọng tâm, mang tính chiến lược trước yêu cầu hội nhập kinh tế - quốc tế, đẩy mạnh cải cách tư pháp, cải cách hành chính, xây dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam xã hội chủ nghĩa, đảm bảo quyền con người, quyền và lợi ích hợp pháp của các tổ chức, cá nhân trong giai đoạn hiện nay, nhất là việc xác định theo dõi thi hành pháp luật trong lĩnh vực trọng tâm, liên ngành. Công tác theo dõi tình hình thi hành hành pháp luật hiện nay được thể chế hóa tại Hiến pháp và các văn bản quy phạm pháp luật. Cụ thể: Khoản 1 Điều 99 Hiến pháp 2013 quy định: “Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ là thành viên Chính phủ và là người đứng đầu bộ, cơ quan ngang bộ, lãnh đạo công tác của bộ, cơ quan ngang bộ; chịu trách nhiệm quản lý nhà nước về ngành, lĩnh vực được phân công; tổ chức thi hành và theo dõi việc thi hành pháp luật liên quan đến ngành, lĩnh vực trong phạm vi toàn quốc.” Có thể nói đây là quy định đặt nền móng cho công tác thi hành pháp luật ở nước ta trong giai đoạn hiện nay và những năm tiếp theo. Ngoài ra, Nghị định số 59/2012/NĐ-CP ngày 23/7/2012 về theo dõi tình hình thi hành pháp luật; Nghị định số 32/2020/NĐ-CP sửa đổi Nghị định số 59/2012/NĐ-CP về theo dõi tình hình thi hành pháp luật và Thông tư số14/2014/TT-BTP hướng dẫn Nghị định số 59/2012/NĐ-CP về theo dõi tình hình thi hành pháp luật do Bộ trưởng Bộ Tư pháp ban hành cũng quy định cụ thể các nội dung liên quan đến công tác theo dõi thi hành pháp luật.
Xác định rõ việc theo dõi tình hình thi hành pháp luật là nhằm để xem xét, đánh giá thực trạng thi hành pháp luật trên địa bàn huyện, kiến nghị thực hiện các giải pháp nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật và hoàn thiện hệ thống pháp luật, do vậy trong những năm qua huyện Hạ Hoà luôn quan tâm, chỉ đạo công tác theo dõi thi hành pháp luật một cách bài bản, thống nhất, hiệu quả nên hoạt động theo dõi thi hành pháp luật đã đạt được nghiều kết quả quan trọng, nhận thức của cán bộ, công chức, viên chức, người dân trên địa bàn về công tác theo dõi thi hành pháp luật đã được nâng lên góp phần không nhỏ trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội của huyện.
Hàng năm, căn cứ Kế hoạch của UBND tỉnh, UBND huyện đều ban hành Kế hoạch về việc thực hiện công tác theo dõi tình hình THPL trên địa bàn huyện và xác định lĩnh vực theo dõi trọng tâm, liên ngành theo kế hoạch của tỉnh và lĩnh vực UBND huyện xác định cần theo dõi thi hành pháp luật để chỉ đạo các phòng chuyên môn, cơ quan, đơn vị liên quan, UBND các xã, thị trấn, các tổ chức, cá nhân liên quan triển khai thực hiện trong năm và chủ động xây dựng, ban hành Kế hoạch thực hiện công tác theo dõi thi hành pháp luật, lựa chọn lĩnh vực trọng tâm phù hợp với điều kiện thực tế của ngành, địa phương. Công tác tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật được chú trọng thực hiện. Các điều kiện bảo đảm cho công tác theo dõi tình hình THPL cơ bản được đảm bảo.
Năm 2024, UBND huyện xây dựng và ban hành Kế hoạch số 369/KH-UBND ngày 12/3/2024 về công tác thi hành pháp luật về xử lý vi phạm hành chính và theo dõi thi hành pháp luật năm 2024, trong đó xác định lựa chọn lĩnh vực theo dõi thi hành pháp luật trọng tâm, liên ngành là theo dõi tình hình thi hành pháp luật về an toàn thực phẩm; việc quản lý thuế đối với hoạt động thương mại điện tử; việc thi hành Luật xuất bản và nhiều văn bản khác để hướng dẫn chỉ đạo công tác theo dõi thi hành pháp luật trên địa bàn huyện Hạ Hoà. Ngay sau khi ban hành Kế hoạch UBND huyện đã chỉ đạo các cơ quan chuyên môn, UBND các xã, thị trấn ban hành Kế hoạch tập trung triển khai thực hiện công tác theo dõi thi hành pháp luật của ngành, địa phương mình, trong đó lựa chọn lĩnh vực theo dõi trọng tâm phù hợp với ngành, lĩnh vực, địa phương phụ trách, 100% các cơ quan, đơn vị liên quan và UBND các xã, thị trấn đã căn cứ vào Kế hoạch của UBND huyện xây dựng và ban hành Kế hoạch, văn bản của ngành, địa phương mình để triển khai thực hiện, UBND giao cho phòng Tư pháp là cơ quan đầu mối chịu trách nhiệm đôn đốc, theo dõi các cơ quan có liên quan và UBND các xã, thị trấn trong quá trình triển khai thực hiện Kế hoạch theo dõi thi hành pháp luật trên địa bàn huyện và báo cáo UBND huyện.
Qua theo dõi và báo cáo của các ngành, đơn vị, UBND các xã, thị trấn, cho thấy công tác theo dõi thi hành pháp luật trên địa bàn huyện năm 2024 và những năm trước đấy là có kết quả tốt thông qua việc người dân chủ động, tích cực tìm hiểu các kiến thức về pháp luật dưới nhiều hình thức tuyên truyền phổ biến, thông qua lượt người dân trực tiếp tìm hiểu pháp luật tăng lên; việc thực hiện chức trách nhiệm vụ được giao của các cán bộ, công chức luôn tuân thủ nghiêm các quy định của pháp luật không để xảy ra tình trạng khiếu kiện, các hành vi VPPL đều được nhắc nhở, xử lý kịp thời. UBND huyện thường xuyên chỉ đạo, đôn đốc các cơ quan chuyên môn, UBND các xã, thị trấn thực hiện nghiêm túc công tác theo dõi thi hành pháp luật trên địa bàn.
Các điều kiện về biên chế, kinh phí để thực hiện công tác theo dõi tình hình thi hành pháp luậttrên địa bàn huyện được đảm bảo đầy đủ theo quy định. Công tác tổ chức phổ biến, quán triệt nhiệm vụ công tác theo dõi tình hình thi hành pháp luật tới toàn thể lãnh đạo cơ quan và công chức kiêm nhiệm làm công tác theo dõi thi hành pháp luật trong cơ quan; lãnh đạo, chuyên viên phòng Tư pháp và công chức Tư pháp - Hộ tịch các xã, thị trấn.Thực hiện công tác phối hợp với các cơ quan, đơn vị, các ngành liên quan trong công tác theo dõi thi hành pháp luật trên địa bàn huyện đảm bảo theo yêu cầu.
Công tác kiểm tra tình hình theo dõi thi hành pháp luật cũng đã được huyện Hạ Hoà quan tâm chỉ đạo, trong 6 tháng đầu năm 2024, đã kiểm tra liên ngành tình hình theo dõi thi hành pháp luật về an toàn thực phẩm, việc quản lý thuế đối với hoạt động thương mại điện tử, việc thi hành Luật xuất bản theo Kế hoạch số 106/KH-UBND ngày 17/01/2024 Kế hoạch kiểm tra toàn diện công tác Tư pháp năm 2024 tại 10 xã, thị trấn trong huyện. Ban hành Quyết định số 805/QĐ-UBND ngày 09/4/2024 về việc thành lập Đoàn kiểm tra liên ngành kiểm tra việc theo dõi thi hành pháp luật 03 lĩnh vực theo dõi trọng tâm liên ngành trên địa bàn huyện Hạ Hòa năm 2024. Đoàn kiểm tra đã tiến hành kiểm tra tại UBND các xã, thị trấn và các tổ chức, cá nhân có liên quan. Qua công tác kiểm tra, UBND huyện đã kịp thời chấn chỉnh, nhắc nhở công tác theo dõi thi hành pháp luật tại các xã, thị trấn, yêu cầu các xã, thị trấn tăng cường công tác phổ biến, giáo dục pháp luật để nâng cao nhận thức, ý thức pháp luật của các tầng lớp nhân dân, bố trí các nguồn lực về con người và vật chất thực hiện công tác theo dõi thi hành pháp luật, theo dõi và xử lý nghiêm minh các hành vi vi phạm để kịp thời răn đe, giáo dục, góp phần ổn định tình hình an ninh, chính trị tại địa phương.
Riêng về công tác theo dõi thi hành pháp luật lĩnh vực trọng tâm, liên ngành năm 2024, huyện Hạ Hoà đã tập trung chỉ đạo triển khai thực hiện thông qua hình thức lấy ý kiến trực tiếp của các tổ chức, cá nhân vào mẫu phiếu điều tra, khảo sát do UBND huyện ban hành tại 20/20 xã, thị trấn trên địa bàn huyện (thời điểm đánh giá các ý kiến trong mẫu phiếu điều tra, khảo sát là từ năm 2019-2023), thời gian thực hiện lấy ý kiến từ ngày 12/4/2024 - 12/5/2024. UBND huyện đã xây dựng phương án điều tra, khảo sát, Mẫu phiếu điều tra, khảo sát và các văn bản hướng dẫn thực hiện điều tra, khảo sát nhằm đánh giá thực trạng tình hình thi hành pháp luật 03 lĩnh vực trọng tâm, liên ngành năm 2024 và tổng hợp các ý kiến phản hồi, kiến nghị từ các tổ chức, cá nhân trong quá trình điều tra, khảo sát, từ đó có cơ sở đề xuất với các cơ quan nhà nước có thẩm quyền nhằm thực hiện các biện pháp đảm bảo thi hành pháp luật về an toàn thực phẩm, quản lý thuế thương mại điện tử, Luật Xuất bản cho phù hợp trên địa bàn toàn huyện. Kết quả qua đợt điều tra, khảo sát, UBND huyện đã phát hành 3.000 phiếu điều tra, khảo sát và đường link Google Form để UBND các xã, thị trấn triển khai thực hiện lấy ý kiến của các tổ chức, cá nhân, sau 01 tháng triển khai thu được tổng số hơn 7.000 ý kiến phản hồi qua phiếu điều tra và đường link khảo sát trên cả 03 lĩnh vực trong đó lĩnh vực an toàn thực phẩm thu được 3.268 ý kiến phản hồi, lĩnh vực quản lý thuế về thương mại điện tử thu được 1.456 ý kiến phản hồi, lĩnh vực thi hành Luật xuất bản thu được 2.532 ý kiến phản hồi. Qua các phiếu điều tra, khảo sát, cho thấy tình hình thi hành pháp luật 03 lĩnh vực trọng tâm, liên ngành trên địa bàn huyện đang nhận được sự quan tâm đặc biệt từ các tầng lớp nhân dân và các cơ quan, đơn vị, tổ chức có liên quan. Số lượng phiếu điều tra, khảo sát thu được đã phản ánh rõ sự quan tâm, hưởng ứng của người dân cũng như doanh nghiệp trong việc thi hành pháp luật về an toàn thực phẩm, quản lý thuế thương mại điện tử và Luật Xuất bản. Việc thu thập các phiếu điều tra, khảo sát đã tạo ra cái nhìn tổng quan về tình hình thi hành pháp luật hiện tại, từ đó có cơ sở để đề xuất và thực hiện các biện pháp cải thiện, điều chỉnh chính sách cho phù hợp và hiệu quả.
Tuy nhiên, phạm vi và lĩnh vực theo dõi thi hành pháp luật hiện nay rất rộng, theo dõi trực tiếp ở tất cả các lĩnh vực quản lý nhà nước đòi hỏi cần có sự triển khai đồng bộ, thống nhất từ cấp tỉnh đến cấp huyện. Việc tiếp nhận, thu thập và xử lý thông tin về tình hình thi hành pháp luật trong thời gian qua còn hạn chế, thậm chí là rất ít. Việc xử lý thông tin sau khi tiếp nhận chưa kịp thời, khoa học và triệt để. Đội ngũ công chức tham mưu công tác theo dõi tình hình THPL tại các cấp huyện, cấp xã chủ yếu kiêm nhiệm. Vì vậy, trong quá trình triển khai thực hiện Kế hoạch theo dõi tình hình THPL ở một số ngành, lĩnh vực chưa chuyên sâu, toàn diện. Một số địa phương, cơ quan, đơn vị chưa nhận thức đúng, đầy đủ về vị trí, vai trò, ý nghĩa của công tác theo dõi thi hành pháp luật, còn xem nhẹ và coi đó là nhiệm vụ riêng của Ngành tư pháp. Do đó, chưa thực sự quan tâm đến việc tổ chức thực hiện nhiệm vụ này tại chính cơ quan đơn vị mình cũng như lĩnh vực mà mình quản lý. Sự tham gia của nhân dân, các tổ chức chính trị - xã hội trong công tác theo dõi tình hình thi hành pháp luật còn hạn chế. Do đó chưa phát huy được đầy đủ tính phản biện từ cộng đồng xã hội trong quá trình tổ chức thi hành và theo dõi thi hành pháp luật...
Để thực hiện công tác theo dõi thi hành pháp luật trong lĩnh vực trọng tâm, liên ngành trên địa bàn huyện một cách triệt để, thống nhất và hiệu quả, huyện Hạ Hoà đưa ra một số giải pháp cụ thể như sau:
Một là, việc triển khai công tác theo dõi thi hành pháp luật phải tuân thủ nguyên tắc, phạm vi, nội dung, hình thức theo dõi thi hành pháp luật theo quy định. Đồng thời xác định rõ nội dung công việc, thời hạn hoàn thành, trách nhiệm của các cơ quan, đơn vị có liên quan trong việc triển khai thực hiện nhiệm vụ được giao, đảm bảo sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan, đơn vị có liên quan và UBND các xã, thị trấn trong tổ chức theo dõi tình hình thi hành pháp luật; huy động sự tham gia, phối hợp của các tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp và Nhân dân trong công tác theo dõi tình hình thi hành pháp luật trên địa bàn huyện.
Hai là, nâng cao hơn nữa nhận thức của các cấp, các ngành về vị trí, vai trò của công tác theo dõi thi hành pháp luật. Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng trong công tác theo dõi thi hành pháp luật nhằm nâng cao nhận thức của các cấp ủy Đảng, chính quyền về vị trí, vai trò của công tác theo dõi tình hình thi hành pháp luật, từ đó tạo chuyển biến căn bản trong nhận thức và hành động của đội ngũ lãnh đạo cấp ủy, chính quyền, đội ngũ cán bộ, công chức trong quá trình tổ chức thực thi các quy định của pháp luật, thực hiện nhiệm vụ công vụ được giao.
Ba là, gắn hoạt động theo dõi thi hành pháp luật với xây dựng và hoàn thiện pháp luật. Do đó, qua hoạt động theo dõi thi hành pháp luật, các cơ quan, đơn vị, người có thẩm quyền phải tổng hợp những khó khăn, vướng mắc trong quá trình thi hành pháp luật và kiến nghị đến cơ quan có thẩm quyền.
Bốn là, tăng cường công tác kiểm tra công tác thi hành pháp luật; tăng cường công tác quản lý nhà nước, phát hiện và xử lý kịp thời các hành vi vi phạm pháp luật, đặc biệt là vi phạm trong giải quyết thủ tục hành chính cho tổ chức, cá nhân; kịp thời đề xuất, kiến nghị các giải pháp để giải quyết, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cũng như chấn chỉnh các sai phạm, đảm bảo việc thực thi pháp luật nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động theo dõi thi hành pháp luật.
Năm là, tăng cường xử lý thông tin về tình hình thi hành pháp luật ngay từ cấp cở sở. Việc xử lý thông tin cần được thực hiện thường xuyên, liên tục, chất lượng; kịp thời đề xuất, kiến nghị các giải pháp để giải quyết, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc liên quan đến các quy định của pháp luật./.
Hà Thị Phương Bắc
Trưởng phòng Tư pháp Hạ Hoà